มนุษย์ต่างดาว ถวัลย์ ดัชนี

สุเทพ สังข์เพ็ชร เป็นผู้เรียกถวัลย์ดัชนีว่า มนุษย์ต่างดาว เพราะความสามารถเกินมนุษย์ธรรมดาจะทำได้

ถวัลย์ ดัชนีเป็นศิลปินผู้ยิ่งใหญ่มากของเมืองไทย เป็นแรงบันดาลใจให้ช่างเขียนรูปได้เห็นหนทางว่าทำงานด้านนี้ก็รวยได้ ไม่ใช่ว่าจะต้องใช้ชีวิตยากจนอดอยากเช่นวินเซนต์ แวน โกะห์ แต่สิ่งที่ทำให้เขาน่าสนใจนั้นคือคารมคมคายแฝงปรัชญาชีวิตทำให้ใครต่อใครจดจำเขา

และสิ่งเหล่านั้นพบได้ในหนังสือเล่มนี้

มนุษย์ต่างดาว ถวัลย์ ดัชนี เล่าเกร็ดเล็กน้อยของถวัลย์ ดัชนีให้อ่านมากมาย พิมพ์กระดาษอาร์ตอย่างดี สอดสีสวยงาม ภายในมีรูปถ่ายของถวัลย์ตั้งแต่สมัยยังหนุ่มที่หลายคนไม่คุ้นตา ไปจนถึงผลงานศิลปะต่าง ๆ ตามสมควร

น่าเสียดายอยู่ว่า หนังสือเล่มนี้ขาดบรรณาธิการที่ดี เข้าใจว่าไมตรี ลิมปิชาติจะใช้วิธีสัมภาษณ์และเก็บข้อมูลจากแหล่งอื่นผสมผสานกันกลับกลายเป็นว่าข้อมูลเหล่านั้นขาดการวางแผนการนำเสนอ ถึงจะแบ่งหัวเรื่องออกมาชัดเจน แต่เนื้อหาในแต่ละหัวข้อกลับแยกกันไม่ขาด เมื่อเขียนถึงหัวเรื่องนี้อยู่ก็มีเนื้อหาถึงหัวเรื่องนั้น มองในด้านความเป็นสารคดีมันขาดวิ่นแบบตัดปะ เรื่องราวไม่ไหลลื่น ถ้าเรียบเรียงให้ดีจะเลี่ยงได้

อันนี้เป็นจุดเสียข้อใหญ่ที่ไม่แน่ใจว่าผ่านบรรณาธิการมาอย่างไร หรือมองว่านี่เป็นหนังสือรวมเกร็ดเกี่ยวกับถวัลย์ ดัชนี ไม่ใช่หนังสือประวัติก็ไม่ทราบ การเจาะลึกถึงความคิดของถวัลย์ก็ไม่มากนัก แต่เรื่องนี้เข้าใจได้ไม่ยากว่าการตีความคำพูดและความความคิดเชิงปรัชญา หรืออภิปรัชญาของถวัลย์ ดัชนีเป็นเรื่องยาก การวิเคราะห์ วิจารณ์ จนถึงสรุปมาเขียนอาจเกรงความเข้าใจผิดในเนื้อหาสาระสำคัญ ซึ่งถ้าเป็นแบบนั้นจริงยกคำสัมภาษณ์มาทั้งหมดเลยคงดีกว่า

กลายเป็นว่าเนื้อหาภายในเล่มนี้ครึ่ง ๆ กลาง ๆ อย่างไรพิกล คือไม่สุดไปด้านใดด้านหนึ่ง จะลงลึกในเรื่องชีวิตก็ไม่ลงลึก แต่จะบอกว่าเขียนเรื่องให้ครอบคลุม ในฐานะคนเคยติดตามเรื่องราวของถวัลย์ ดัชนีมา ก็มีบางเรื่องที่คิดว่าน่าหยิบมาเขียนถึง เช่นการรวบรวมผลงานของถวัลย์โดยบุญชัย เบญจรงคกุลที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย” (Museum Of Contemporary Art — MOCA) ก็เป็นเรื่องน่าสนใจ โดยเฉพาะเมื่อฟังจากปากบุญชัยเองว่าอะไรทำให้เขาเก็บสะสมงานของถวัลย์ เป็นต้น (เข้าใจว่าที่นี่มีผลงานของถวัลย์เก็บไว้มากกว่า 100 ชิ้น)

เรื่องราวของถวัลย์ ดัชนีน่าอัศจรรย์ใจอยู่แล้ว เพียงแต่เสียดายที่เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้ออกจะฉาบฉวยไปสักหน่อย

แต่อย่าลืมว่า นี่เป็นหนังสือภาษาไทยที่เขียนถึงถวัลย์ ดัชนีได้ละเอียดเข้าถึงตัวมาก คาดว่าน่าจะมากที่สุดในบรรดาหนังสือภาษาไทยที่เกี่ยวกับถวัลย์ ดัชนี