2 + 2 = 5

ถ้ายอมรับว่า 2 + 2 = 5 คือการยอมรับว่าสิ่งนั้นเป็นจริงโดยไม่ต้องพิสูจน์

เชื่อหรือไม่ว่าสองบวกสองเท่ากับห้า?

มีหลายคนบอกว่า “2 + 2 = 5” อย่างเช่น เรดิโอเฮดบอกไว้ในอัลบั้ม เฮลทูเดอะธีฟ (Hail to the Thief)

I’ll stay home forever
Where two and two always makes a five

ถ้าไม่เข้าใจว่า “2 + 2 = 5” หมายถึงอะไร ลองดูหนังสั้น

ความโด่งดังของ 2+2 = 5 เริ่มมาจากงานเขียนของวิกตอร์ อูโก นโปเลียนตัวน้อย (Napoléon le Petit — หมายเหตุ ในภาษาฝรั่งเศสออกเสียงนโปเลยง แต่จะคุ้นกับนโปเลียนมากกว่า) เป็นบทความทางการเมืองถึง ลุยส์-นโปเลยง โบนาปัตร์ ประธานาธิบดีคนแรกของสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่สอง ผู้รัฐประหารตัวเอง (เพราะกฎหมายในตอนนั้นไม่ให้ครองตำแหน่งสมัยที่ 2) และสถาปนาตัวเองเป็นจักรพรรดิแห่งฝรั่งเศสในปีค.ศ. 1852 และช่วงแรกเขาปกครองประเทศด้วยนโยบายแข็งกร้าว มีคนโดนเนรเทศมากมาย และหลายคนเต็มใจเนรเทศตัวเองอย่างวิกตอร์ อูโกลี้ภัยจากฝรั่งเศสไปบรัสเซลล์และมาปักหลักเกิร์นซี

บทที่ 8 ชื่อ AXIOMS หรือ สัจพจน์ หรือ การยอมรับความจริงโดยไม่ต้องพิสูจน์ มีความดังนี้

You are a captain of artillery at Berne, Monsieur Louis Bonaparte; you have necessarily a smattering of algebra and geometry. Here are certain axioms of which you have, probably, some idea.
Two and two make four.
Between two given points, the straight line is the shortest way.
A part is less than the whole.
Now, cause seven million five hundred thousand voters to declare that two and two make five, that the straight line is the longest way, that the whole is less than a part; cause eight millions, ten millions, a hundred millions of voters so to declare, and you will not have advanced a single step.
Well — you will be surprised to hear it — there are axioms in probity, in honesty, in justice, as there are axioms in geometry; and moral truth is no more at the mercy of a vote than is algebraic truth.
The notion of good and evil is insoluble by universal suffrage. It is not given to a ballot to make the false true, or injustice just. Human conscience is not to be put to the vote.
Now, do you understand?
Look at that lamp, that little obscure light, unnoticed, forgotten in a corner, lost in the darkness. Look at it, admire it. It is hardly visible; it burns in solitude. Make seven million five hundred thousand mouths breathe upon it at once, and you will not extinguish it. You will not even cause the flame to flicker. Cause a hurricane to blow; the flame will continue to ascend, straight and pure, towards Heaven.
That lamp is Conscience.
That flame is the flame which illumines, in the night of exile, the paper on which I now write.

ฉบับเต็มทั้งเล่ม หาอ่านได้ที่ โปรเจ็คต์กูเต็นเบิร์ก http://www.gutenberg.org/files/20580/20580-h/20580-h.htm หรือค้นหาจากกูเกิลด้วยคำว่า Napoléon le Petit หรือ Napoleon the Little

แต่วลี “2 + 2 = 5” นี้ เป็นไปได้ว่าอูโกนำมาจากงานเขียน Qu’est-ce que le tiers-état? (What is the Third Estate?) ปีค.ศ. 1789 ของเอ็มมานูเอล โยเซฟ ซีเยส ช่วงก่อนปฏิวัติฝรั่งเศส ย้อนกลับไปไกลกว่านั้น มีจดหมายของลอร์ด ไบรอน เขียนถึงแอนนาเบลลา มิลแบงเกในปีค.ศ. 1813 (ค้นหาได้ในหนังสือ Alas! The Love of Women, 1813–1814) เขียนว่า

I know that two and two make four — & should be glad to prove it too if I could -though I must say if by any sort of process I could convert 2&2 into five it would give me much greater pleasure

นอกจากวิกตอร์ อูโกแล้ว ฟีโอดอร์ ดอสโตเยฟสกีก็ใช้ “2 + 2 = 5” ในหนังสือ บันทึกจากใต้ถุนสังคม (ใช้ชื่อหนังสือไทยตามฉบับแปลของ ศ. ศุภศิลป์ แปลจาก Notes from Underground) ค.ศ. 1864 เช่นกัน โดยมีความนัยถึงเจตจำนงเสรีในการเลือกตรรกะหรือไม่เป็นตรรกะ

I admit that twice two makes four is an excellent thing, but if we are to give everything its due, twice two makes five is sometimes a very charming thing too.

ยังมีนักเขียนรัสเซียอีกหลายคนที่นำแนวคิดนี้ไปเขียนต่อ ดูจะเป็นแนวคิดแพร่หลายต่อเนื่องโดยเฉพาะในช่วงสหภาพโซเวียตเริ่มนโยบายแผนเศรษฐกิจ 5 ปีของโจเซฟ สตาลินเมื่อปีค.ศ. 1928 เพื่อปรับเข้าสู่สังคมอุตสาหกรรมและเกษตรแบบรวมศูนย์ ก็มีโปสเตอร์โฆษณาชวนเชื่อ 2+2=5 ออกมาในปีค.ศ. 1931

จอร์จ ออร์เวลเคยใช้ “2+2=5” ในบทความชื่อ “มองย้อนหลังไปสงครามสเปน” (Looking Back on the Spanish War) ปีค.ศ. 1943

Nazi theory indeed specifically denies that suck a thing as “the Truth exists. the implied objective of this line of thought is a nightmare world in which the leader, or some ruling clique, controls not only the future but the past. If the Leader says of such and such an event, “it never happened” — well, it never happened. If he says that two and two are five — well, two and two are five. This prospect frightens me much more than bombs

ว่ากันว่าจอร์จ ออร์เวลสะดุดใจกับคำพูดของ จอมพล แฮร์มันน์ วิลเฮล์ม เกอริง ประธานสภาไรค์ชตาก มุขมนตรีของรัฐปรัสเซีย และเป็นผู้นำอันดับสองของพรรคนาซี ซึ่งเคยปราศรัยในพรรคว่า “ถ้าท่านผู้นำต้องการ สองบวกสองเท่ากับห้า”

และจอร์จ ออร์เวล นำ 2+2=5 มาใช้อีกครั้งในนิยาย 1984

In the end the Party would announce that two and two made five, and you would have to believe it. It was inevitable that they should make that claim sooner or later: the logic of their position demanded it Not merely the validity of experience, but the very existence of external reality. Was tacitly denied by their philosophy. The heresy of heresies was common sense. And what was terrifying was not that they would kill you for thinking otherwise, but that they might be right. For, after all, how do we know that two and two make four? Or that the force of gravity works? Or that the past is unchangeable? If both the past and the external world exist only in the mind. And if the mind itself is controllable — what then?

สาระสำคัญมันอยู่ที่ ถ้ายอมรับว่า 2 + 2 = 5 คือการยอมรับว่าสิ่งนั้นเป็นจริงโดยไม่ต้องพิสูจน์ ซึ่งเป็นการเข้าสู่ลัทธินับถือตัวบุคคล (Cult of Personality) แค่บุคคลนั้นบอกก็เชื่อโดยปราศจากข้อโต้แย้งทั้งสิ้น แนวคิดครอบงำโดยสมบูรณ์นี้จะเป็นรัฐในฝันของทุกรัฐบาลคือรัฐที่ประชาชนเชื่อฟังอย่างปราศจากข้อสงสัย บอกอะไรก็เชื่อถึงแม้ว่าจะขัดกับตรรกะชัดเจน ในนิยาย 1984 ได้ยกตัวอย่างพรรคนาซีซึ่งใช้การโฆษณาชวนเชื่อเป็นยุทธวิธีสำคัญในการปกครองประเทศ

โฆษณาชวนเชื่อ หรือ Propaganda คือการล้างสมองหรือบีบบังคับตามแต่สถานการณ์ เพื่อสร้างศรัทธาแรงกล้าในกลุ่มเป้าหมายให้เชื่อหรือทำตามเป้าหมายที่ต้องการ คำนี้มีที่มาจากคาธอลิก โดยสมเด็จพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 15 ก่อตั้งหน่วยงานหนึ่งชื่อ Congregation for the Propagation of the Faith (ปัจจุบันได้เปลี่ยนเป็น Congregation for the Evangelization of Peoples) แปลความให้เข้าใจง่ายคือหน่วยเผยแพร่ศาสนา ส่งผู้เผยแพร่ศาสนาเดินทางไปทุกมุมโลกเพื่อเชิญชวน ขักจูง ให้คนนับถือพระเจ้า

ครั้งนั้นคือการเริ่มต้นของโพรพากานดา การเผยแพร่ศรัทธาเกี่ยวซึ่งนำไปสู่ฐานอำนาจโดยใช้ทุกวิธีการเพื่อเปลี่ยนคนจากภายใน ไม่ว่าจะเป็นสัญลักษณ์เพื่อสร้างความเป็นหนึ่งเดียว สร้างศรัทธาเพื่อให้เกิดการเผยแพร่และปกป้อง เริ่มแรกอาจจะใช้ในวิถีทางที่ดี แต่ต่อมากลายเป็นการโจมตีคู่แข่งและยกตัวเองให้ดีขึ้น ทั้งการให้ข้อเท็จจริงไม่ครับถ้วน ปิดบัง ซ่อนเร้น ใช้พวกมากลากไป ฯลฯ เพื่อให้คนส่วนใหญ่เห็นว่าสิ่งที่ฝ่ายตัวเองทำเป็นสิ่งที่ดี งดงาม

และหนึ่งในนั้นก็คือการสร้างโลกที่ 2 + 2 = 5 ซึ่งเมื่อมองดูสังคมรอบข้าง ก็แน่ใจว่าตอนนี้เราอยู่ในโลกที่ 2 + 2 = 5 แล้ว

ใช่หรือไม่?