Lightning Komplosu ⚡

Apple Kalıcı Olarak Karanlık Tarafa Mı Geçti?

[‘Lightning Komplosu’ 28 Ekim’de yazdığım ve Hacker Noon’da da yayımlanan ‘The Lightning Conspiracy’ adlı yazımın Türkçesi.]

“Büyük Birader, Gelen Sensen Masaya İki Kere Vur”: Apple’ın meşhur 1984 reklamı, ‘Büyük Birader’, IBM’e İsyanı Sembolize Ediyordu
Apple Lightning Bağlantısını 12 Eylül 2012’de tanıtmıştı. İşte o günden itibaren 2012’nin tam da “1984” gibi olduğunu görüyoruz.
1984 Reklamının Meşhur Packsot’ı

“Lightning (şimşek) Apple’ın özel geliştirdiği ve dijital sinyal taşıyan 8-uçlu bir bağlantı soketi. […] Başlangıçta orijinal ‘lightning’ soketlerde bulunan bir doğrulama yongası, Apple onaylı olamayan harici üreticilerin lightning uyumlu aksesuarlar üretmesini önlemeyi amaçlıyordu [link], lâkin bu yonga kısa süre içinde kırıldı.” [link]

Bir kablonun dijital sinyal taşıması tam da şu anlama geliyor: Apple, iOS cihazlarınızı ne zaman şarja taktığınızı, ne kadar şarj ettiğinizi, kullandığınız kablonun orijinal Apple mı, yoksa yan sanayi mi olduğunu biliyor ve raporluyor. Dijital sinyal taşıyan bu teknoloji, üreticisine, satıldığı perakende kanala, ilk kullanım tarihine, kullanım sıklığına, toplam kullanım süresine, kullanıldığı ülkeye, işletim sistemi versiyonuna göre, ya da artık aklınıza ne geliyorsa, kablolar arası ayrımcılık yapabilmek için adeta biçilmiş kaftan.

Teorik olarak, kendi resmi mağazalarında satılan bir ‘lightning’ kablonun yaşam ömrünü uzatmak, en azından optimize etmek veya AliExpress’te satılan ve belki de Apple’da satılan orijinal kablodan dakikalar sonra aynı fabrikadan çıkan orijinale eşdeğer yan sanayi kablonun ömrünü kısaltmak Apple’ın imkanları dahilinde. Ürkütücü değil mi? Dikkat ederseniz Apple cihazlar lightning kabloları ilk kullanımda doğrudan reddetmiyor. Bunun sebebi de bu ayrımcılığı yaparken, ABD ve AB’de oldukça sıkı uygulanan ve ciddi yaptırımları olan rekabet ve anti-tröst kanunlarından kaçabilmek.

Planlı Eskitme, Tabiri Caizse Cihaz Katli

Teknolojik ürünlerde bir miktar planlı eskitme (planned obsolescence) kullanılmasına itirazım yok. Teknoloji çok hızlı bir evrim geçiriyor ve hepimiz yeni ürünlerin, hızlı işlemcilerin, daha fazla bellek gücünün, daha büyük ekranların, yeni işletim sistemlerinin, esasen pek de ihtiyacımız olmayan benzer bir çok özelliğin müptelası konumundayız. (Onca teknolojik gelişime rağmen, özellikle akıllı telefonların şarj süreleri hâlâ yeteri kadar tatmin edici değil, bu yüzden bir nevi “dijtal diyaliz” gibi şarj kablolarıyla yaşıyoruz. Hatta şarj kullanımı o kadar yaygın, bu kelimeyi o kadar sık kullanıyoruz ki dilimiz dönmediğinde “şarz” şeklinde deforme bile ediyoruz.)

Lâkin Apple burada “planlı eskitmenin” adeta bokunu çıkarmış. Öyle ki, yüz yıl öncesinin kötü şöhretleri hâlâ dillere destan ampulcülerinin Phoebus Karteli bile Apple yanında sütten çıkmış ak kaşık kalır.

Bir çok kişinin durup dururken hayatını kaybeden ‘lightning’ kablolar sorunundan muzdarip olduğunu biliyorum. Yine de bu komployu, teoriden çıkarıp, kabloların şeytani bir algoritma yüzünden geberdiğini ispatlamanın kolay bir yolu yok. Bir nevi “zehirli elma” da diyebiliriz. Birisi şayet bunu ispatlayabilirse Apple ciddi yasal yaptırımlar, cezalar ve tazminatlarla karşı karşıya kalabilir.

Lightning’in piyasaya çıktığı 2012 yılı 4. çeyreğinden bu güne dek satılan 1 milyar adedi aşkın iOS cihazın yarısı için yedek kablo satın alındığını varsayalım. 500 milyon adet lightning kablo eder. $20.69'luk Apple satış fiyatından (Türkiye’de 99TL) hesapla 10 milyar dolarlık bir pazar hacmi söz konusu. Bu yüzden cezasının, tazminatının miyarlarca dolar seviyesinde olacağı kesin. Eyvah eyvah.


Apple’ın Art Niyetini Tespit Eden Tekil Bir Vaka

Bizim evde lightning probleminden muzdarip, tamamı çalışır vaziyette 7 adet iOS cihaz mevcut. Bunlardan 5’ini aktif olarak kullanıyoruz. Ve maalesef biraz mübalağa ile her ay ortalama bir lightning kablo için “cenaze merasimi” yapıyoruz. Burada yırtık, kırık, soyulmuş, yani fiziken dejenere olmuş kablolardan bahsetmediğimin altını çizmeliyim.

Buna rağmen, abartıp evin 3 yıllık lightning kablo stoğunu, yani 12 adet kabloyu AliExpress’ten temin etmemiz, kargo dahil sadece 20TL’ye ($6.48) mal oluyor. Oysa aynı kablodan sadece bir adet almaya kalktığımızda Apple’a 99TL ödememiz bekleniyor. Orijinal kablo tam 60 kat pahalı. Her ay 1 yan sanayi kabloyu gömmeyi göze alır, Apple kablonun da 2 yıl dayanacağını varsaysak bile fark 2.5 kata düşüyor. Sadık müşteriyiz diye kimse bizi aptal yerine koymasın.

Karanlık Tarafın İcadı Lightning Şarj Kablosu

Bizzat iOS cihazları üreten bu Çinli arkadaşların lightning kablolar konusunda bu kadar beceriksiz ve kalitesiz iş çıkarması gerçekten ‘garip’. Halbuki yine Çin malı, eski tip 30-uçlu analog veya standart mikro USB şarj kablolarında hiç böyle bir sorun yok. Bu kablolar ancak birkaç sene elektrikli işkenceye tabi tutulduktan sonra can veriyor.

Apple iOS 10 güncellemesini piyasaya sürdüğünde, her zaman olduğu gibi ben biraz bekledim. Malum, yeni işletim sistemine erken atladığınızda ufak tefek sorunlar çıkabiliyor. İlk yamaya kadar beklemekte her zaman fayda var. Lakin, her yazılıma, her donanıma imkanlar dahilinde makul bir sürede atlayan ben hâlâ bekliyorum. Sebebini anlatayım.

Geçenlerde Apple’ın çocuklar için çıkardığı yazılım geliştirme uygulaması Swift Playgrounds’u oğlumun iPad Mini 4’üne indirmek için onunkini iOS 10’a yükseltmeye mecbur kaldım.

iPad’i şarja taktım ve güncellemeye başladım. Yaklaşık 15 dakika sonra güncelleme tamamlandı. Ancak garip şekilde hâlâ şarja takılı iPad artık şarj etmiyordu. Fişi birkaç kez çekip tekrar taktım. Her takışta bir an için bip sesini duymama, şimşek ikonunu ⚡görmeme rağmen şarj hemen sonlanıyordu. Kablo durduk yerde çamaşır ipine döndü diye hayıflandım. (Standart beyaz şarj kablosu olduğundan bu kablonun orijinal mi, yoksa Ali Express’ten aldıklarımdan mı olduğunu bilemiyorum. Bir dahaki sefere mutlaka kabloları işaretleyip, şecerelerini tutacağım.)

Hemen yanında şarjdaki kendi telefonumun kablosunu taktığımda iPad tekrar şarj etmeye başladı. Demek ki sorun cihazda değildi. Neden sonra, elimde cansız yatan lightning kablosunu çöpe atmadan önce şeytan dürttü ve kabloyu hâlâ iOS 9.3.5 kullanan kendi iPhone’uma taktım. O da ne! Kablo diriliverdi. ⚡ Diriliverdi diyorum, zira “mucize eseri” kendi kendine oldu, herhangi bir hayat öpücüğü falan uygulayıp ben diriltmedim. Yarabbim sen ne mucizelere kadirsin! ⚡

Eşhedü Enla İlahe İllallah ‘Şimşek’ Resmen Dirildi

Lâkin bunun bir mucize falan olmadığı kısa sürede anlaşılacaktı. Kabloyu tekrar iPad’e taktığımda aynı isteksizlikle ‘şarj edemem’ diyor, iPhone’a takınca şarj ediyor. (Bu rutini birkaç kez tekrarladığınızda delirmek garanti.)

İsterse rahmetli Steve Jobs mezarından kalksın gelsin, dakikalar önce işlevsel bir kablonun sistem güncellemesi sonrası işlevini yitirirken, başka bir cihazda hâlâ çalışabilmesini bana izah edebilmesi, benim de bunu anlayabilmem mümkün değil. Lightning yongası Apple’ın tahminlerinden çabuk kırıldığı için, donanım soykırımı için artık sadece iOS güncellemeleriyle yetinmek zorundalar.

Bu olay, hukuk diliyle “bir algoritma vasıtasıyla işlevsel donanım ve aksesuarları dijital olarak işlevsiz kılmak” şeklinde tanımlanabilecek bir suç kapsamına girer mi bilmiyorum, ancak beni ikna etmeye yeterli oldu. Dolayısıyla daha fazla kablo yitirmemek için evdeki diğer cihazların iOS 10 güncellemelerini dondurdum. Mecbur kalmadıkça hiç birini yükseltmeyeceğim.

Mesele şu ki, sabah daha gözlerinizi açmadan elinize alıp, ancak akşam yatarken tekrar başucunuza bırakacak kadar bağlı olduğunuz bir ürün bu. Bu markaya duymaya başladığınız en ufak bir güvensizlik ilişkide çürütücü etkiye sahip. Bu deneyimi yaşadıktan sonra, Apple’ın işletim sistemi güncellemeleriyle bir önceki nesil cihazları yavaşlattığına dair komplo teorileri o kadar da inanılmaz gelmiyor.

Apple’ın iPhone’daki kulaklık girişini, Macbook Pro’daki USB girişini öldürmesine bir de bu gözle bakmak gerek. Amaç pekala Apple cihazlarla hangi kulak veya şarj kablosunun kullanılacağına hükmetmek ve Apple gelir tablosuna çok kârlı bu donanımlardan milyonlarca dolar gelir yazmak olabilir.

Aynı duyguları yıllar önce John Sculley bir Mac LC, bir scanner ve bir A3 yazıcıyı 10 bin dolara iteleyince hissetmiş, nihayetinde Mac Plus’la başlayan ilişkimizi sonlandırıp Windows’a kaçmıştım. Steve Jobs’un dönüşüne rağmen pişman olmadığım bir karardı. iPad ve iPhone çıkana kadar Apple’dan uzak durdum.


iOS 10 Güncellemeleri 9'a oranlı %33 Geri Kalmış

Apple, birkaç gün önce iOS 10 piyasaya sürüldükten 42 gün sonra (13 Eylül — 25 Ekim) cihazların %60’ının yeni işletim sistemiyle güncellendiğini açıkladı. Bir önceki yıl, iOS 9 da %61 rakamına erişmişti, ancak 42 değil, 33 günde. (16 Eylül — 19 Ekim). Burada 9 günlük bir fark (hile?) söz konusu. Rakamları normalize edip elmalarla elmaları karşılaştırdığımızda, iOS 9’un benimsenme hızının günde 1.85 puan, iOS 10’un ise günde 1.43 puan olduğunu görüyoruz. Bu durum yeni işletim sisteminin benimsenmesinde %33’lük bir düşüşe işaret ediyor. Elbette bunun sebeplerinden biri 2016’da iOS cihaz satışlarında adetsel bazda %10 düşüş olabilir. Ancak büyük kısmının yazılımın benimsenme hızının yavaşlaması ile ilgili olduğu aşikar. Apple’ın yıllık kârının 15 yılda ilk kez düşmesi, gelirlerin ilk kez art arda 3 çeyrek düşmesi, tüm bu işaretler durumdan kıllananın sadece ben olmadığına işaret.

Tim’in 9 Gün Hilesiyle Bile iOS 10'un Benimsenme Başarısı 2015'in 1 Puan Altında

Samsung’un patlayıcı bataryalarına rağmen, Apple için 2017 baş aşağı trend olarak 2016’dan pek de farklı olmayabilir. Google, piyasaya sürdüğü akıllı telefonu Pixel ile Android’in algılanan marka değerini epey yükseltecek gibi gözüküyor. Zira Google’ın marka imajı tüm Android donanım üreticilerinin toplamından kat kat fazla.

Neticede Apple’ın hayal kırıklığına uğratıp bir şekilde küstürdüğü benim gibi milyonlarca sadık müşterisi olmalı. Hepsinin Google Pixel’e geçtiğini bir düşünsenize…

Cem ARGUN.-

Sabredip, yazıyı buraya kadar okuduysanız sizin de benzer bir deneyim mağduru olduğunuzu varsayıyorum. Yazıyı beğendiyseniz, lütfen sol alttaki yeşil kalp ❤ ikonuna tıklayıp beğenin ki daha çok okura ulaşabilelim ve sesimiz duyulsun. Yoksa yine “Yeldeğirmenlerine Karşı Don Kişot” olacağım. Kendi başınızdan geçen benzer bir olay da varsa yazıya cevap olarak paylaşabilirsiniz.