Dijital Oyunlarda Oyuncu Merkezli Motivasyonlar

Çocukken de farklı değildin. Komşunun çocuğu oyunları bırakmıştı, sen neden bırakamadın?

Berkay Alkışel
Nov 8, 2016 · 5 min read

Çocukken, saklambaç oynuyorsun, heyecandan terliyorsun, vücudun titriyor, çişin geliyor. Sonra oyunlara bakış açın değişiyor. Artık terlemek istemiyorsun, başka oyunları denemek istiyorsun.

Monopoly deniyorsun, Warcraft deniyorum. Ortak noktamız, iyi hissetmek ya da bir sosyal gruba uyum sağlamak, şimdilik sürüye uymaya çalışıyoruz. Motivasyonumuz keyifli vakit geçirmek, ancak bütün oyunların amacı keyif almak olmayabiliyor.

Bazı oyunlar eğlenceli olmayı bırak, oldukça can sıkıcı, iç boğucu, sinir bozucu olabiliyor. Yine de bunları oynuyoruz. Neden?

Oyunların dünyadaki zıplayışının istatistikleri bir yana, araştırmacılar son yıllara kadar oyunların, insan üzerindeki etkilerini araştırmaya bayılıyordu. Çünkü biliyorsunuz, her akşam headshot atan ergen çocuklarını gören aileler endişeliydi.

Kendimize eziyet ettik, hırpaladık, yıprattık, günümüzü gecemizi mahvettik de; evde, metroda, molada, tuvalette neden o oyunu oynamayı bırakamadık?

— Kurt Lewin

İki farklı/benzer teoriden bahsedeceğim. Bu teoriler dijital oyun alanına özel geliştirilmese de, oyuncuları daha iyi anlamamızı sağlıyorlar.


Uses & Gratifications Theory (U&G) — Greenberg, Sherry, Ruggerio

Medya tüketicilerinin nasıl ve neden, belirli ihtiyaçlarını medya ile gidermeye çalıştığını anlamak için geliştirilen yaklaşımlardan biri. Büyük toplulukları anlayabilmek için seyirciye büyük odaklanır.

Seyirci, pasif (koyun) medya tüketicilerinden değildir. Tükettikleri medya üstünde güç sahibidirler ve tüketilenleri yorumlayıp kendi hayatlarına katmaktadırlar.

Oyunların diğer medya kanallarından farkı, bireylerin pozitif ya da negatif duygusal ihtiyaçlarını anlık yönetebilme özgürlüğüydü.

UGT ile dijital oyunlar araştırması

Burada dijital oyunların tüketicisine düşen anlık aktif rol, medyanın kaynağından şüphesiz daha fazladır. Oyunlar, ekrandaki uyarıya geri bildirim yapıldığı takdirde tüketilebilir.

Bahsettiğimiz teorideki yaklaşımları kullanarak, odak gruplarıyla yaptıkları araştırmalardan sonra, oyun alanındaki motivasyonları araştırmacılar 6 başlıkta gruplamışlar:

1.Uyarılma: Birçok katılımcı, aksiyon hissi ve yüksek grafikler ile duygusal durumunu yükseltme amacından bahsetmiş.

“En harika oyundu diyebilirim. Oynarken etrafta hoplayıp zıplayabilirdim çünkü yemin ederim kendimi fazla kaptırmıştım.”

2.Meydan okuma: Katılımcılar aynı zamanda kendilerini daha yüksek seviyedeki yeteneklere zorlamaktan da keyif almışlar. Bazıları bir sonraki bölüme geçmek için yapılması gerekenin, kişiyi bağımlı yapabildiğinden bahsetmiş. Birçok oyuncu kendine güvendiği oyun türlerine yönelmekte.

“Kendini tekrar eden bölümler beni sıkıyor. Her zaman baştan başlamak zorunda olduğum oyunlardan nefret ederim.”

3.Mücadele: En popüler sonuçlardan biri de, diğer insanlara kimin en yetenekli olduğunu, kimin daha hızlı düşünüp davranabildiğini kanıtlamak. Bu sonuç tipik bir şekilde para ve gurur için oyun oynayan erkek katılımcılarla ortaya çıkmış. Spor oyunlarında sıkça karşılaşabileceğimiz bir motivasyon türü.

“Oyuncuların arasındaki gerilim kişiselleşiyor ve eğlenceli olan da bu.”

4.Oyalama: Oyunlar stres ve sorumluluklardan uzaklaşmak için oldukça sık kullanılan bir yöntem. Katılımcılar rahatlamak için ya da yapılacak başka bir şey olmadığında da oyunlara yöneldiklerini bildirmişler.

“Oyunları, molayı bahane ederek kullanmam gerekmiyor. Daha çok, çalışmayı bırakmak için bir sebep olarak kullanıyorum.”

5. Fantazi: Katılımcıların gerçek hayatta yapamayacağı şeyleri dijital oyunlar sayesinde deneyimleme fırsatı oldu; uçmak, yarış aracı kullanmak, hatta roleplaying. Ütopyalarda uyanmanın mutluluğu, görüşmelere pozitif yansımış.

“Sanki başka bir dünyada gibisin. Bilirsin ya, televizyonda gibi. İçindesin. ”

6.Sosyal etkileşim: Birçok bireyin, çocukken oyunlara başlama motivasyonlarının başında sosyal etkileşimler gelir. Katılımcılardan alınan cevaplarda, birçoğunun, arkadaşlarıyla etkileşime girmek ve başka karakterler tanımak için oyun oynadıkları gözlemlenmiş.

“Yurttayken, neredeyse, sanki, daha kolaydı. Elinin altında yaklaşık 50 adam vardı ve biliyordun ki, birilerinin oyun oynamak için boş vakti var.”

Araştırma tabi ki çok daha kapsamlı: katılımcıların detayları, hangi motivasyon kaç puan almış, profillere göre motivasyonlar gibi.

Bütün bu detayları ve sonuçları, araştırmacıların hazırladığı kaynakta, yazının sonunda bulabilirsiniz.

Self Determination Theory (SDT) — Deci & Ryan

İnsanların kendi motivasyonlarını koruyabilmeleri için psikolojik ihtiyaçları da vardır. SDT, doğal ve içgüdüsel eğilimlerimizi desteklemekle ilgilenir. Dünya çapında birçok araştırmacıya konu olmuş ve uygulanmıştır.

Teori 3 esas unsuru barındırıyor:

  • İnsan, potansiyel ve hakim olduğu içgüdülerle, doğası gereği proaktiftir
  • İnsanın büyüme gelişme ve işlevsel birleşmelere içgüdüsel eğilimi vardır
  • İnsan, doğasında optimum gelişim ve aksiyon barındırsa da, genellikle kendi kendine gerçekleştiremez

Yani kendi potansiyel doğalarını gerçekleştirmek için sosyal çevreden beslenme ihtiyacı duyarlar.

SDT, pozitif motivasyonla insan doğasının gelişimi üzerinde dursa da, söz konusu kişilerin ihtiyaçları yerine getirilmediği takdirde teori uygulanamaz.

İhtiyaçlar

Teori, sağlıklı bir varlık olabilmek için tatmin edilmesi gereken 3 basit psikolojik ihtiyacı destekler:

1.Yetkinlik (competence): Sonucu ve deneyimi kontrol etmek isteyen, sinir stres yaratan ihtiyaç.

2.İlişkililik (relatedness): İletişime geçmek, bağlanmak ve diğerlerine deneyim aktarmak isteyen evrensel ihtiyaç.

3.Özerklik (autonomy): Hayatının kontrolünü elinde tutma ve kendiyle uyumlu yaşama ihtiyacı.

Motivasyonlar

Teori, herhangi bir zamanda bir kişiyi neyin motive ettiğini göz önünde bulundurarak, her motivasyona farklı yaklaşılması gerektiğini iddia eder.

İç motivasyon
Doğuştan, bizleri yeni mücadele ve olanakları aramaya iten, sosyal gelişimimiz ile bağlantılı olan motivasyon türüdür. Geri bildirimler sayesinde kişilerin iş ya da sosyal etkileşimlerindeki yetkinlik ihtiyacı doyar ve pozitif iç motivasyona dönüşür.

Davranışlarını iç motivasyonlarıyla kendileri belirleyen bireylerin, özerklik ihtiyaçlarına yetkinlik eşlik etmelidir. Bunun gerçekleşmesi için, içerik destekleriyle iki ihtiyaç da karşılanmalıdır.

Dış motivasyon
Çevremizden kazandığımız motivasyonlardır. Süreç, negatif ya da pozitif duygularla başlamış olabilir: Olumsuz dış mesajlar, olumlu motivasyonlara dönüşebilir.

Dış motivasyon kaynaklı davranışlar, zamanla içselleştirilebilir. Ancak dış motivasyon ile birey arasındaki ilişki, yetkinlik hissi ile gelişir.

İç motivasyon için temel ihtiyaçlar

Önerilerden biri; özerklik ve yetkinlik için hissedilen ihtiyacın, iç motivasyon ve sonrasındaki davranışın temeli olduğu yönünde. Bu da insanların iç motivasyonlarını basit ihtiyaçlarına bağlıyor.

Özerklik
İnsanlara içgüdüsel motive edilmiş davranışları için dışarıdan ödül vermek, zamanla iç motivasyonlarını duyarsızlaştırır. Başlangıçta içgüdüsel gelişmiş motivasyondan beslenen eylem, artık dış ödüller tarafından kontrol edilir. Bu da kişilerin özerklik ihtiyacını arttırır.

Deadline, kısıtlama, kural, kontrol gibi faktörler de iç motivasyonu düşürmektedir.

Kişilere seçenek vermek, alan yaratmak, önemlerini hissettirmek bu ihtiyacı karşılayarak iç motivasyonlarını arttıracaktır.

Yetkinlik
Görevleri için insanlara beklemedikleri bir pozitif geri bildirim yapıldığında, iç motivasyonları görevi bitirmek üstüne yoğunlaşır.

Pozitif geri bildirimler yetkinlik ihtiyacını doyurur, negatifler ise bu ihtiyacı arttırır. Ancak görev odaklı verilmiş pozitif geri bildirimlerin, dış motivasyonu düşürdüğü gözlemlenmiş.


Toparlamak gerekirse

Okuması yorucu gelmiş olabilir ancak yazmak istediğim bir yazıydı, içeriği kısmadan olabildiğince ağdaladım. Buraya kadar geldiğiniz için teşekkür ediyorum.

Oyuncuları daha iyi anlamamızı sağlayacak iki teoriden bahsettim. UGT daha çok büyük seyircinin nasıl ve neden tükettiğine odaklanmışken, SDT kişileri bireysel olarak ele alıp, motivasyonlarının doğasını daha iyi anlamamızı sağlıyor.

Bunlar kendi başlarına dev ve zevkli konular, burada perspektifi daraltarak oyun ve oyuncu tarafından ele almış olduk ama daha fazlasını merak eden yardım aldığım kaynaklardan devam edebilir.

Kaptan Kaynak

Medium Türkçe

Resmi Türkçe Yayın

Berkay Alkışel

Written by

Designer, eager, seeker berkayalkisel.com

Medium Türkçe

Resmi Türkçe Yayın

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade