Dijital Tasarım Stüdyoları için

Yeni Bir İş Modeli Önermesi


Önermeyi geliştirme yolumda bana ışık tutan Seth Godin’e teşekkürlerimle…


“Korkudan nasıl kurtulurum?”
Ancak bu yanlış bir soru.
Korkudan kurtulmanın tek yolu başarısızlık ihtimali olan şeyler yapmayı, kendini ortaya koymayı, önemli bir şeyler yapmayı bırakmaktır. Hayır, doğru soru şu: “Korkuyla nasıl dans ederim?”
Düşman korku değil. Düşman hareketsizlik.

2013 Mayıs’ında kurmuş olduğum SHERPA, Türkiye’deki sayısı iki elin parmağını geçmeyecek UX Stüdyo’dan bir tanesi.

Hem de iddialı olanlarından… 9 kişilik bir ekiple, dijital iletişim projeleri, servisler ve ürünler için kullanıcı deneyimini işin odağında tutan tasarımlar yaratıyor. SHERPA, kuruluşundan bugüne, problem çözme yetisi üst düzeyde multi-disipliner bir kadro ile alanında pazar lideri Samsung, Arçelik, Beko, Grundig, Brisa, Unilever, Koalay.com, Joy Game ve Radore gibi birçok firmaya hizmet sağladı ve sağlamaya da devam ediyor. Her geçen gün potansiyel müşterilerimizden bize yönelen “Bizimle çalışmak ister misiniz?” talepleri artıyor. Dijital tasarım, kullanıcı deneyimi ve yeni 7/24 bağlı olduğumuz çevrimiçi dünya ile ilgili SHERPA Blog’da ürettiğimiz içeriklerin, takipçi sayısı da artıyor.

Peki, tüm bu güzel gelişmelere rağmen ben neden yeni bir iş modeli arayışındayım?
Cevabım basit: “Belirsizlik Sendromu”.



SHERPA ve aynı ekosistemde hizmet üreten tüm dijital tasarım hizmeti üreten firmaların 3 ortak problemi var:

  1. Arzı çok az insan kaynağı (Sunulan hizmetleri üretecek yetide ekip arkadaşı bulmak imkansıza yakın olduğundan)
  2. Hizmet kapsamı (ya da ana yetkinlikler) dışında iş yapma zorunluluğu (Müşterinin -proje tek elden çıksın- tercihi sebebiyle)
  3. “Aman iş kaçmasın” fiyatlama modeli (Kapsamı net olmayan projelere “neredeyse kafadan atarak” üretim süresi öngörme ve bu öngörüye! göre teklif vermek zorunluluğu)
SHERPA UX Studio

İnsan kaynağı konusunda bugüne kadar “yatırımı önce ekibe yap” felsefesi ile hareket ettiğimden, içinde bulunduğum durum itibarıyla kendimi şanslı hissediyorum. (Rakiplerimizin haftada bir, en az bir takım arkadaşıma iş teklif etmeleri de bunu doğruluyor.) SHERPA’daki IK modelimiz bir hayli seçici işe alım süreci ve mutlak “huzur arayışı” üzerine kurulu. Evet pek bilimsel değil. Farkındayım. Biraz daha ileri gidip işin özünün aşağıdaki efsane tiraddaki repliklerde yer aldığını bile iddia edebilirim.

Münir Özkul’un Bizim Aile filmindeki unutulmaz tiradı

İstanbul’da, tek işi yazılım geliştirme olan yazılım evi sayısı ne yazık ki çok az. O az sayıdaki firma içerisinde bizim gibi dokumantasyon delileri ile çalışmayı tercih edenlerin de azınlıkta kalmalarından ötürü, ola ki hizmet kapsamımız ürettiğimiz tasarımların yazılım geliştirme ile desteklenmesini de kapsıyorsa, işte o zaman işimiz zorlaşıyor. Biz de elimizden geldiğince hizmet kapsamımız konusunda tutucu davranmaya çalışıp ringdeki, geleneksel “tüm işi yüklenici firma” köşesinden sıyrılıp, “işini çok iyi yapan ve diğer paydaşlarla uyumlu çalışabilen” köşesinde kalmaya özen gösteriyoruz.


SHERPA adını verdiğimiz bu ideali yaşatmanın en zor kısmı ise sonuncu maddede gizli: “Aman ha! İşi kaçırmayalım” fiyatlama sistemi. Belki yaşım da ilerleyip git gide asabi yaşlı modeline büründüğüm için olsa gerek, 13 yıllık profesyonel hayat sonrasında bu saçma! sistemin sadece Türkiye’ye özgü bir dinamik olduğu konusunda sabit görüş sahibi oldum. İşte bu deneme yazısı da o sabit görüşü tamamen ortadan kaldırmak üzere attığım adıma aittir.


Önce, Bazı Zihin Açıcı Tanımlar…

Doluluk oranı: Stüdyo’daki kaynakların müşterilere kiralanmış olan çalışma sürelerinin, toplam kiralanabilir süreye oranı. (SHERPA’da, AR&GE ve iç proje geliştirme sürelerini bu süreden hariç tutuyoruz.)

Takım: SHERPA’daki ana yetkinlik masaüstü, mobil ve connected TV’ler için kullanıcı deneyimi tasarımları yapmak. Bu iletişim problemlerini çözebilecek takımlar üçer kişiden oluşuyor: dijital deneyim prodüktörü, tasarımcısı ve geliştiricisi.

Çıktı: SHERPA’nın sağladığı çıktıları sektör jargonuyla tanımlamam gerekirse, kurumsal websitesi, microsite, mobil uygulama, responsive websiteleri, Smart TV’ler için hazırladığımız kullanıcı deneyimi konseptleri ve arayüz tasarımlarını&kod geliştirme hizmetlerini örnek olarak gösterebilirim. Bu jargona eleştirel yaklaşma sebebim, sınıflandırma konusundaki bağlam probleminden ibarettir. Yoksa terminoloji, evrensel. Böyle çıktılarla anılmaktan bir rahatsızlık duymuyorum.

MVA — Minimum Viable Allocation: “Size dedike çalışacak 3 kişilik bir takımımız var. Bu takımı ben yönlendireceğim. Takımın, çözüm aradığınız dijital iletişim problemine, hem şirketiniz hem de müşterileriniz için en faydalı çözümü sağlayabilmesi adına sizin ekibinizle dirsek temasında, sadece sizin probleminize odaklanarak çalışması gerekiyor. Bu şart da beraberinde odaklanma zorunluluğunu getiriyor. İşte bu amaçla, SHERPA takımlarının projenize dedikasyon süresi minimum 2 aydan (MinVA) başlıyor ve maksimum 12 ayda (MaxVA) sonlanıyor.” şeklinde özetlenebilir.


Problemin Kaynağını İşaret Eden Semptomlar

  1. Stüdyonun sürekli değişen üretim planlarına uymak zorunda kalırken, odak problemi yaşaması
  2. Doluluk öngörüsünde bulunabilmenin temelini oluşturan belirliyici faktörlerin yokluğu sebebiyle, likidite ve yatırım planlamasının sağlılık bir şekilde yapılabilmesinin imkansızlığı
  3. Ajans kültürünün doğasında yer olduğu kanısının aksine, multi-tasking’in üretkenliğin önündeki en büyük engel olduğunu katastrofik örneklerle tecrübe etmiş olmamız

Hipotez

Eğer ki ana yetkinliğin tamamını kapsayan servisleri sunabilecek, üç takım yaratır ve bu takımların odaklanarak çalıştıklarında ürettikleri “çıktıları” değil de birlikte çalışma sürelerini fiyatlar ve bu sürelere de birer “MVA-Minimum Viable Allocation” belirlersem, hem stüdyonun çalışma sürelerinin utilizasyonunu maksimize edebilir, hem doluluk oranını artırabilir, hem de (odaklanarak çalışma sayesinde) kaliteyi çok yukarıya çekebilirim.

Bu durumda arzı değerli kılar, talep ekseninde seçici olabilirim.


Uygulamalı Örnek Senaryo

Proje Sahibi

Yeni bir mobil uygulamaya ihtiyacımız var. Özellik seti tam olarak net değil ama son kullanıcıya (…) gibi fonksiyonları set olarak sunmayı arzu ediyoruz. iOS ve Android işletim sistemi olan akıllı telefon ve tabletlerde (…) hedef kitlesine erişmek birincil hedefimiz. Uygulamaların en geç (…) ay sonra yayında olması gerekiyor zira aynı dönemde (…) gerçekleşecek. Bize nasıl bir yaklaşımla ne kadar sürede çözüm sağlayabileceğinizi iletebilir misiniz?

(Hipotez öncesi) SHERPA

Tabi ki iletebiliriz ancak ayağı yere basan bir üretim öngörüsünde bulunabilmemiz için bize (…) sağlayabilir misiniz?

Sonuç A

Genelde talep ettiğimiz spesifikasyonlar henüz net olmadığından (bilgi alamadığımızdan), SHERPA sapma payı yüksek bir oranla üretim planlaması yapar ve teklifini bu üretim planlamasındaki kaynakların adam/gün bazlı ücretlerine göre fiyatlandırır. Üretim başlar ve başladığı gibi öncelikler değişir. Proje sahibinden beklenen içerikler gelmez, öngörü sapar, due date baskısı kalitenin düşmesine sebep olur. Stres artar. Üretkenlik düşer. Mutluluk yerini işi yetiştirme zorunluluğuna bırakır.


(Hipotez sonrası) SHERPA

Tabi ki iletebiliriz. Due date’inize baktığımızda, projenizde çalışacak ekibimizi 2 ay süreyle size dedike edebileceğimizi görüyoruz. Bu süreyi en efektif şekilde kullanabilmek adına ekibin projeye giriş yapabileceği (…) tarihinde Kick-off toplantısını yapabilir, projede eksik gördüğümüz noktaları birlikte tanımlayabilir, maksimum faydayı alabileceğimiz özellik setini ortaya çıkarabiliriz. Ekibimizin aylık hizmet bedeli (…) TL ve bu bedel içerisinde size sunacağı hizmetler de aşağıdaki gibidir. Listede yer almayan ancak projenin gelişiminde ihtiyaç duyulacak dış kaynaklı hizmetler için dilerseniz biz size alternatiflerle gelebilir ve süreci yönetebiliriz. Dilerseniz bu alanı siz kendi kaynaklarınızla da çözümleyebilirsiniz.

Sonuç B

Takımın odaklanarak, proje sahibiyle birlikte/onu ve ekosistemini anlayarak çalışma fırsatı bulması ve multi-tasking baskısından sıyrılması ile zamanı çok daha efektif kullanması; proje sahibinin de due date’lerini, o güne ne yetiştiyse! çözümleriyle değil, kendini güvende hissedeceği bir ekibin desteğiyle ortaya çıkacak en akılcı! çözümle tutturması.


Ya Riskler?

  1. Proje sahiplerinin alışkanlıkları: Yıllık planlara bağlı çalışmayan, esnek çalışma saatlerinde multi-tasking! çalışma iddiasındaki hizmet sağlayıcılara alışkın bir ekosisteme hizmet sunduğumuzdan, bu görece uzun soluklu ve kooperatif çalışma modelinin alışkanlıklara ters düşmesi.
  2. Rekabet: “Bizim öyle garip adetlerimiz yok. Siz işi bize verin, her şekilde yaparız.” rekabet dinamikleri
  3. Test süresindeki potansiyel iş kayıpları: Müşterilerin çıktı ve termin zamanlı (due date) odaklı çalışma yönündeki meyilleri sebebiyle, bu yeni modele karşı çekinceli davranmaları ve değişimden korkmaları.

Öne Sürülen Yenilik

İlk bakışta “İyi de bu bildiğimiz sabit zaman taahhütlü fiyatlama (fee-based pricing) modeli” diyebilirsiniz. Ortak paydaları olduğu kesin olsa da model fee-based değil, focus-based bir model.

Fee-based modellerin aksine SHERPA’da projeye dedike edilecek takımın tek bir projeye özel adanmışlığı söz konusu olacak. Multi-tasking yani aynı anda birden çok fee-based sisteme veya projeye aidiyet geçerli olmayacağından, ekip due-date ve ilgili süreden maksimum verimi alacak şekilde odaklanabilecek. “Nasılsa kontrat yıllık. Faturalandırma dönemi yaklaştığında depara kalkar, mahçup olmayız/etmeyiz.” gibi alışılagelmiş gaz alıcı taktiklere başvurulmayacak.

Stratejik hedefimiz, sübjektif (“Çok eğlenceli/yaratıcı bu çocuklar” ya da “Vallahi ne hizmet alıyoruz biz de tam bilmiyoruz” vb) değerlendirmelerin ortadan kaldırılmasına imkan sağlamak ve proje süresi içerisinde ortaya çıkartılacak işin performansını ölçümlenebilir metrikler ile bağlayabilmek olacak.


Biz paralize olma korkusundan bıktık.

Ve korkuyla dansa hazırız. Ya siz?

— Yakup Bayrak


Yazarın notu
Geri bildirimlerle birlikte olgunlaştıktan sonra muhtemelen Focus-based pricing model adını alacak bu önermenin gelişebilmesi için önce erişime, sonra test edilmeye ve tabi ki optimize edilip, olgunlaşmaya bırakılmasına ihtiyacı var. Bu yolda bana ve SHERPA’ya destek olmak isterseniz, yazıyı ilgi duyabilecek diğer arkadaşlarınızla da paylaşmanızı rica ederim.