Seçim Haftası Sosyal Medyanın Doğrusu Yanlışı

26 Ekim-2 Kasım İnternette Dolaşan İddiaların Doğruluk Payı


1. “Kanıyla HDP Yazdırdılar” İddiası

Twitter’da paylaşılan ve ardından birkaç haber sitesinde yer alan fotoğrafa göre küçük bir çocuk darp edilmiş, burnundan akan kanla da “HDP” yazılmış.

Görseli tweetleyen hesap bu fotoğrafın “Siirt gençlik mekanı” isimli HDP yanlısı bir Facebook sayfasından paylaşıldığını iddia etmesine rağmen, bu isimde bir sayfa ya bulunmuyor ya da fotoğrafın dolaşıma girmesinin ardından silindi.

Fotoğrafın eski tarihli olup olmadığına dair yaptığımız araştırma sonuçsuz kaldı. Aynı şekilde fotoğrafın EXIF bilgisi de bulunmuyor. Fotoğrafta çocuğun burnundan ya da burun çevresinden kan geldiği ve kemerinin açık olduğu, muhtemelen fotoğrafı çeken kişinin elinde anahtar olduğu gibi detaylar dışında başka ayrıntı da bulunmuyor.

HDP’nin Siirt teşkilatından görüştüğümüz bir kaynak; kendilerine bir bilgi gelmediğini, Siirt’te bu tarz gerginliklerin neredeyse hiç yaşanmadığını, çocukların kendi aralarında şakalaşmış olabileceğini ifade etti.

Fotoğrafı doğrulayabilmemiz için yeterli veri elimizde olmadığı için doğru ya da yanlış diyemiyoruz. Şüpheli olduğunu ve dolaşıma sokulmadan önce doğrulanması gerektiğini hatırlatmakta fayda var.


2. “Suriyeliler Sınavsız Memur Olabilecek” İddiası

Habererk isimli haber sitesinde yer alan ve 100 Bin Suriyeli’ye ‘Memurluk Kıyağı’ başlığıyla verilen habere göre “100 Bin Suriyeli özel yapılacak olan sınav ile memur kadrosuna alınacak.”

Haberin diğer websitelerinde de Habererk’in bu haberine dayandırılarak yer aldığı ve başka kaynağın bulunmadığını söylemek mümkün. Habererk websitesine haberin dayandırıldığı kaynağı sorduğumuz 26 Ekim tarihli mail de cevapsız kaldı.

Bu tarz bir iddianın anayasal ve yasal sınırlar bahsedilmeden sunulması da haberin inandırıcılığını azaltıyor.

Ayrıca Suriyeliler’e verilen geçici kimliklerin Türkiye Cumhuriyeti kimlikleri gibi vatandaşlık hakkı sağlamadığına dair daha önce bir analiz yapmıştık.

Bazı haber siteleri ise Suriyeli öğretmenlerin istihdamına yönelik çalışma yapıldığını iddia etmiş bu iddiayı da geçtiğimiz aylarda ortaya atılan Milli Eğitim Bakanlığı’nın ‘sözde’ çalışmasına dayandırmış. Ancak böyle bir çalışmanın yapıldığı iddiası da birkaç ay önce MEB tarafından yalanlanmıştı.


3. “Pensilvanya’da Gülen’in Evine Yakın Bilboardlarda AKP Reklamı” İddiası

Pensilvanya’da Fetullah Gülen’in evine giden yollar üzerindeki bilboardlarda AKP’nin seçim kampanyasında kullandığı reklamların kullanıldığı iddiası doğru.

Bu konuyla ilgili sosyal medyada şimdiye dek 3 farklı bilboardın fotoğrafı paylaşıldı. Yanda gördüğünüz ilk bilboardın I-80 otobanı üzerinde olduğu iddiası üzerine (görseldeki “Days Inn” tabelası ve “Old Exit 53” tabelası ipuçlarını kullanarak) Google Maps aracılığıyla aşağıdaki sonuca ulaştık.

Yukarıdaki ekran görüntüsünden anlaşılabileceği gibi, fotoğrafı çekildiği iddia edilen yerde gerçekten öyle bir bilboard alanı var ve görüntüyü şüpheli görselimizdeki gibi piksel piksel veriyor.

Sosyal medya ve haber sitelerinde dolaşan ikinci bilboard fotoğrafını aşağıda görebilirsiniz.

Bu görselin doğrulamasını ise bir başka tweet aracılığıyla sağladık. Esat Türkyolu isimli kullanıcı aşağıda izleyebileceğiniz drone ile kaydedilmiş bir videoyu tweetlemiş. Videonun sonlarına doğru dijital bilboarddaki reklamın değiştiğini görmek ve çevredeki bina ve ağaç detaylarını Google Maps aracılığıyla doğrulamak bize bu videonun da montaj olmadığını kanıtlamış oldu.

Ve tabii ki ikinci bilboardın gerçek olduğuna ve yerine dair elimizde güçlü bir veri oldu.

Bu iki bilboardın ve bir üçüncüsünün (Esat Türkyolu’nun uyarması ve konumunu bulmamıza yardımcı olması sayesinde) Fetullah Gülen’in evine yakınlığı iddiasını ise harita üzerinden değerlendirdik.

Bilboardların konumunu ve Gülen’in evini işaretlediğimiz etkileşimli haritaya bu linkten ulaşabilirsiniz.


4. “Emine Erdoğan PKK Flaması Salladı” İddiası

Emine Erdoğan’ın PKK flaması salladığına dair sosyal medyada dolaşan bu görsel tamamen yanlış. Photoshop ile üzerinde oynanan görselin orijinali aşağıda. Fotoğraf 12 Kasım 2013'te Diyarbakır’daki Erdoğan — Barzani buluşmasında çekilmişti.

5. “1384 AKPli Gözaltına Alındı” İddiası

Seçim, sosyal medyada dezenformasyonun hızla arttığı zamanlardan. 1 Kasım seçimleri sırasında ortaya çıkan @sandikbekcisi_ hesabı 1384 AKPli’nin mükerrer oy kullandığı için gözaltına alındığını iddia etti.

Ancak sosyal medya kullanıcılarının uyarısı ve birkaç dakikalık sosyal medya araştırması sonunda bu iddianın 7 Haziran seçimleri sırasında da farklı hesaplarca dile getirilmiş olduğunu, kaynağının olmadığını ve sonrasında asılsız çıkmış olduğunu farkettik. 7 Haziran’da yine aynı iddiayı dile getiren bir tweetin ekran görüntüsünü aşağıda görebilirsiniz.

T24 ve birkaç haber sitesi daha bu @sandikbekcisi_ hesabına dayandırarak bu iddiayı doğrulamadan haberleştirdi.

Yine efe kerem sozeri’nin Jiyan’ın Sesi’ne yazdığı bir analizle ifşa ettiği @oyvehilesi hesabından da buna benzer bir iddia seçim günü dile getirildi. Ancak bu iddia da tamamen asılsızdı.


6. “Bahçeli İstifa Etti” İddiası

Seçim günü akşam saatlerinde sosyal medyayı meşgul eden bir diğer iddia ise Bahçeli’nin ıslak imzalı bir mektupla istifa ettiğiydi.

Bu iddianın daha sonra partinin ve Bahçeli’nin yalanlamasıyla yanlış olduğu ortaya çıkmış olsa da iddiaya kaynak olan görselin en baştan beri şüpheli olduğunu belirtmekte fayda var.

Google’da yapılacak bir “Devlet Bahçeli imzası” araması bizi Bahçeli’ye ait olduğu iddia edilen farklı bir imzaya ulaştırıyor. Google aramasıyla elde ettiğimiz imza örneğinin de doğrulanması mümkün değilse bile, iki farklı imzanın internette olması ikisinin de şüpheli, iddianın da desteksiz olabileceğine dair bir veri sunuyor.


Bonus: Bot Hesaplar Nasıl Yanlış Bilgi Yayıyor?

Basit bir programla onlarca bot hesaptan aynı tweeti atmak mümkün. Seçim günü gerçekleşen ve yanlış bilginin yayılma ihtimalini kuvvetlendiren bir örneği aşağıda görebilirsiniz. Asılsız bir iddia yaklaşık 30 bot tarafından aynı anda tweetleniyor.


Medium Türkçe

Resmi Türkçe Yayın

Unlisted

Mehmet Atakan Foça

Written by

Journalist, Founder of teyit.org

Medium Türkçe

Resmi Türkçe Yayın

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade