Go to UniC HuB
UniC HuB
Letter sent on Mar 29, 2016

Simpel is moeilijk

Vandaag vieren we, met taart! Om eerlijk te zijn: eigenlijk eten we elke week taart, maar vandaag hebben we echt iets te vieren.

Twee en een halve maand zijn we nu bezig met ons project Challenges 3.0. Mogelijk gemaakt door subsidie van de Gemeente Utrecht, zitten we elke dinsdagochtend bij restaurant Buurten in de Fabrique hard te werken aan nog uitdagender, persoonlijker en ondernemender onderwijs op UniC. Het uitgangspunt is, om de Challenges die we nu twee jaar aanbieden, eens echt goed te ‘pimpen’. Zodat leerlingen eruit kunnen halen wat erin zit.

Challenges zijn uitdagende 8 weekse projecten, waarbij leerlingen volgens een Design Thinking methode een oplossing bedenken bij een door hun docententeam geformuleerde uitdaging. Wij hebben dus de eer om leerlingen lastige kwesties voor te leggen, die zij op een zo origineel en professioneel mogelijke manier mogen oplossen. Onze eis is daarbij, dat ze de maatschappijvakken (of in ieder geval twee daarvan) zinvol integreren.

Bij onze start in 2014 werkten we met dit model:

Sindsdien hebben we elk jaar een verbeteringsslag uitgevoerd, maar we misten we daarbij de tijd om vanuit een gedegen evaluatie echte verbeteringen aan te brengen. Het voelde als een waterbed-effect: met sleutelen aan de ene verbetering gooiden we een goede praktijk weg aan de andere kant. Klachten van leerlingen waren: “Jullie sturen ons te veel, we mogen zelf niets meer bedenken”, maar ook: “We weten niet waar we aan toe zijn, het is te onduidelijk.” Een lastige, schijnbare tegenstelling. Zelf constateerden we dat leerlingen te snel genoegen namen met een schoolse presentatie en nog niet echt bruikbare producten.

Gelukkig waren veel mensen ook positief: “Wow, ik zou willen dat ik zelf zulk onderwijs had gehad”, tot: “Dit is echt het gaafste dat ik ooit gedaan heb”. Waar lag onze macht om deze energie vaker op te wekken en hoe konden we de tijd vinden dit echt te gaan doen? Een subsidievoorstel bij de gemeente en een toekenning later, konden we gaan kijken wie onze ambities in de praktijk mochten brengen. En dat zijn wij geworden: Annet en Hanneke. Met als kritische vriend Jelmer. Mazzelaars.

Op de studiedag in januari 2016 mochten we onze ideeën aan het team presenteren. Wat een ervaring! Mensen waren enthousiast! Na in een uur een mini-design cyclus te hebben doorlopen, kwamen collega’s al met ideeën om het bij hun eigen projecten en thema’s toe te passen. Dat gaf ons moed. Daarnaast was er een groep die op een wat groter abstractieniveau dacht: zij gaven aan sterke behoefte te hebben aan een gemeenschappelijke werkwijze en taal bij ons op UniC, daar waar nu duizend bloemen bloeien. Een vorm van Design Thinking zou aan die verwachting kunnen voldoen, zo hoopten zij.

“Wie trekt de volgende Challenge?” is een veelgehoorde vraag in ons maatschappijteam. Als leider van een Challenge ben je de goeroe die de planning in de gaten houdt en de interne en externe communicatie rondom het project verzorgt. Niet lang na de start van het project besloten Annet en ik dat we het eerstvolgende maatschappijproject Challenge Solidariteit door ons georganiseerd zou worden. Deels omdat niemand anders daar de ruimte voor had en wij onze ‘inspringreflex’ niet konden weerstaan, deels omdat we dachten dat we zo lekker ‘lean’ een prototype van een betere Challenge konden gaan opleveren. En dan dus ook meteen konden gaan testen, volgens Design Thinking een belangrijke stap. Omdat we merkten dat we meer cyclish werkten en dat de originele model in het Engels leerlingen onvoldoende aanspraak, ontwikkelden we een Nederlandse cirkelvormige versie (natuurlijk gewoon Goed Gejat).

Om meer te leren over Design Thinking hebben we daarnaast een cursus Insights for Innovation bij IdeoU gevolgd. Duidelijk werd dat juist de eerste stappen van de cyclus oh zo belangrijk zijn. Inleven (ook wel ‘empathy’ of ‘discovery’) en scherpstellen (ook wel ‘interpret’, ‘synthese’ of ‘define’) hebben we tot nu toe vrij vluchtig gedaan. Door de vraag voor leerlingen vast te stellen, hebben we hen ook een belangrijke leerkans ontnomen.

Verhelderend dus, die cursus. Bovendien werden we aangemoedigd om contact te maken met onze doelgroep. Interviews gaven ons niet alleen veel helderheid, maar ook weer contact met leerlingen over HUN leerproces. Ze waren eerlijk, inventief, waarderend, betrokken en ook enthousiast; juist de leerlingen van wie we het niet verwachtten. ZO logisch, dat dat communiceren belangrijk is. En ZO makkelijk over het hoofd te zien, in de dagelijkse mallemolen. Tijd hebben om na te denken en communiceren werkt ECHT. Goed onderwijs maken is altijd leerlingen betrekken, werd bij dezen onze leuze. Gewapend met meer inzicht gingen we aan de slag. We hadden ongeveer een maand om de Challenge-werkwijze te verbeteren. Terugkijkend verbazen we ons hoe de snelkookpan van iets MOETEN opleveren ons heeft gebracht wat we nu hebben. Doen werkt.

Wat zijn onze belangrijkste opbrengsten?

Het is een inkopper, maar is dat niet altijd zo met clichés die ook belangrijke inzichten kunnen zijn? ‘Less is more’; daar komen we meer en meer achter. Hoe meer we leerlingen aanbieden aan leerdoelen, werkwijzen, contexten, etc., hoe meer we ze verwarren. Dus hoe vatten we de essentie en zorgen we voor diepgang, zonder dat we een moeras van aanwijzingen creëren?

Simpel is best lastig. Eduscrum vormt een goede basis, maar wij vonden zelfs dàt vrij ingewikkeld. En vrij schools. Keuzes zijn vaak gebaseerd op het examenprogramma van de vakken. Wij zijn ervan overtuigd dat, wil een leerling echt zijn kracht ontdekken, meer keuzes gemaakt moeten kunnen worden. Ook wat betreft het onderwerp. We zochten de gemeenschappelijkheid in de werkwijze en de taal: leerlingen en collega’s vroegen daarom. Dat heeft deze twee posters opgeleverd:

Leerlingen gebruiken deze posters nu omdat wij transparantie van ze vragen. Ze vinden het niet vervelend, maar voelen nog niet de meerwaarde. Is het een kwestie van wennen? Zelf vonden wij het nog best lastig gebruiken tijdens een eigen studiedag.

Daarnaast hebben we een universele — zo simpel en leesbaar mogelijke — Challenge-rubric ontwikkeld. Deze maakt het mogelijk dat ze hun eigen vragen stellen, omdat hij heel proces-gericht is. Er zijn nauwelijks verplichtingen wat betreft de inhoud, waar met name wordt gekeken hoe werkwijzen van de vakken worden gebruikt.

Het tweede belangrijke inzicht: de aard van de begeleiding maakt het verschil. We zien hoe een groepje kan opleven van een docent die in een flow zit en de juiste vragen stelt. Van een verveelde , vastgelopen groep verandert het team in een gemotiveerde massa. Maar wat zijn de juiste vragen? Moeten het altijd vragen zijn? Welke rol speelt pedagogisch tact? Hoe vermijden we het ‘puppet-master-effect’ (voer dit plan uit, dat is leuk)? De vraag is in hoeverre sturen van de uitdagingen die ze aanpakken, moet, dan wel mag. We hebben hier nog een hoop te leren. We varen op ervaring en zijn deels onbewust bekwaam, deels bewust onbekwaam.

Integreren begint met leren kennen. Hoe kunnen we integreren als de eigenheid van de vakken nog niet duidelijk is? Hoe kun je dan de kracht van elk vak een aanvulling laten zijn? Met die laatste gedachten in het achterhoofd organiseerden we een ‘maakdag’ op 8 maart met de maatschappijsectie. Het resultaat is een boekje waarin we door middel van ‘vak-avatars’ (zie voorbeeld hier beneden) duidelijk maken wat de kern van elk vak is. We gooiden het uiteraard meteen in de praktijk op de Challengemiddag. Ook hier liepen reacties sterk uiteen: van “Moeten we vakken integreren dan?” tot “Wow ik wilde dat ik dit eerder had gehad.” Niet slecht en….werk aan de winkel. Hoe zorgen we dat we voortaan duidelijk zijn vanaf het begin, voor alle leerlingen?

En nu: wat zijn nog onze belangrijkste uitdagingen?

Integreren blijft het woord. Integreren met andere schoolbrede projecten en daarbij een gemeenschappelijke taal ontwikkelen, integreren met de natuursectie en integreren binnen de maatschappijvakken. Hoe leren we de leerling zichzelf de juiste vragen te stellen en daarmee onderbouwde keuzes te maken? Dat blijkt niet simpel, dat is moeilijk. Een mooie uitdaging voor het anderhalve jaar dat ons nog rest! Binnenkort bloggen we verder over onze kleine of grotere overwinningen.

Mocht je tips of vragen hebben bij onze uitdagingen, dan houden we ons van harte aanbevolen! Overigens, alle reacties zijn welkom. En mocht je een keer een kijkje willen komen nemen bij onze praktijk, laat het weten: elk paar nieuwe ogen geeft nieuwe in zichten.

��;�h1�