Saan Patungo ang Indie?

Ang anomang inisyatibo sa pagbuo ng kolektibo, maliit man o malaki — ay siyang tutukoy sa direksyon ng indie sa Pilipinas.

(PHOTO | CANVA)

Labing-anim na buwan ang matuling lumipas mula nang magkaroon ng pandemya sa iba’t-ibang panig ng mundo. Tila naging bahagi na ng buhay ng isang Pilipino ang pag-iingat sa mala-multong sakit na dala ng COVID-19. Hindi lamang buhay ang kinikitil ng COVID. Tinatanggalan din nito ang tao ng kakayahang maranasan ang kumilos at huminga nang walang pangamba.

Malayo-layo pa ang Pilipinas sa pagtugon nito sa pandemya. Sa loob ng mahigit isang taon, nasa 11.7 milyon o 8.5% ng bakuna ang naibabahagi sa mga Pilipino. Samantala, 2.8 milyon — o 2.5% pa lamang ng kabuuang populasyon sa Pilipinas ang nakatatanggap sa dalawang iniksyon ng bakuna.

Malayong-malayo ang tugon na ito kumpara sa mga karatig-bansa ng Pilipinas. Sa katunayan, ikasampu sa labing-isang bansa sa Timog Silangang Asya ang ating bansa. Umaabot na sa 37% ng buong populasyon sa Singapore ang nakatatanggap ng dalawang iniksyon. Halos 20% naman na ang sa Cambodia, at ang Malaysia ay nasa 8% na rin.

Hindi na kataka-taka kung bakit sa kabila ng samu’t-saring pag-iiba ng kabuuang ordinansa, hindi pa rin makabalik ang ilang mangagawa sa kanilang normal na sitwasyon. Maraming nananatili pa rin sa “work from home” setting, at may ilan na hindi makapaglunsad na pampublikong o malakihang kumbensyon. May ilan na pilit pa ring kinakaya ang konsepto ng contactless delivery. Ngunit marami na rin ang nagsara’t napilitang maghanap ng ibang pagkukunan ng pangangailangan.

Malaki ang epekto ng pandemya sa pagbabago ng dimensyon at direksyon ng indie, o ng malayang pagsulat at paglathala. Dahil limitado lamang ang aktuwal na espasyo upang maipakilala sa publiko ang esensya ng mga naturang grupo — lumiliit lamang din ang pagkakataon na umusbong ang komunidad. Sadyang masikip at maliit na ang espasyo para sa mga nagtatangkang bumuo ng diversity ng mga akdang pampanitikan, at hindi nakatutulong ang mabagal na pagresolba sa pandemya.

Mabilis para sa mga malakihang publikasyon ang mag-adjust sa pangangailangan ng tao. Madali lang sa kanila ang ilipat ang pisikal na lagakan sa ilang online sellers and distributors. Madali lang sa kanila ang muling i-market ang kanilang mga paninda, lalo na’t kaya nilang ibaba ang presyo ng aklat na hindi sila malulugi. Madali lang sa kanila ang makipagkompitensya sa mabangis na mundo ng online thrift shops.

Ngunit hindi ito ang mga salita na maaaring ilapat sa bawat pahina ng kuwentong indie.

Sa katunayan, maraming local publications and press ang nalimitahan ng paiba-ibang health protocols sa unang tatlong buwan ng COVID-19. Natatandaan pa ba ng ilan ang kuwento ng pagturing sa mga libro at ibang babasahin bilang non-essential ng ilang regional courier? May alaala pa rin kaya ang melodrama ng ilang beses na return package? Mayroon pa bang nakatatanda kung paano magdasal na sana, hindi kabilang ang padadalhan sa extreme lockdown areas?

Dahil bahagi ako ng dalawang independent publications, personal kong naranasan ang hirap na ito. Magmula sapul, mahirap na sa akin ang lahat dahil mag-isa lamang ako. Pero, hindi ko maikakaila ang higit na hirap sa unang anim na buwan ng lockdown. Dahil limitado lamang ang maaaring pumasok sa loob ng printing press, naging mabagal ang produksyon ng mga libro. Ang dating dalawang linggo ay inaabot ng apat hanggang walang buwan. Marami-rami rin ang hiningian ng dispensa sa mabagal na delivery time, at mga ilang return package na hindi maibigay sa mismong buyer.

Tumagal ang matumal na direksyon ng online distribution hanggang walong buwan. Hindi rin nakatutulong na isa lamang ang malapit na courier sa lugar, at hindi makatuntong sa kabilang siyudad dahil walang masakyan. Masyado ring mahal ang sumakay sa traysikel (ang tanging sasakyan noon). Ang dating tatlumpung piso ay umabot ng dalawandaang piso. Ang kakarampot na kita sa publikasyon ay kulang pa upang matugunan ang ilang mambabasa na nagtiwala sa mga salitang inilathala ng small-scale, independent publishers.

Marahil, ganito rin ang kuwento ng ilan ng kapwa kong nasa indie. Hindi man ganito kasama o kung mas higit pa — sapat na ang mga tala na ito para makapagsabi na malaking dagok sa industriya ng malayang pagsulat at paglathala.

Simula’t sapul, katunggali na ng indie ang higante ng pedestal: mga akademiko, mga babasahing mula sa Kanluranin, mga kontemporanyong akda, mga akdang inilathala bilang komoditi. Ngayon, katunggali na rin ng indie ang mas malawak na lambat ng online stores. Kung dati-rati’y may mga convention, expo, at conference kung saan maaaring maglagay ng libro — ngayon ay ipinagkakasya na lamang sa online. Mabuti sana kung ang lahat ay masasabing nakapag-adapt na sa kasalukuyang demand na ilapit ang lahat ng transaction via internet. Kani-kaniyang diskubre tayo sa “kasalukuyang mundo” gamit ang kung anomang gadget ang mayroon.

Higit na mahalaga ngayon ang pagkakapit-bisig. Oo nga’t mayroong kani-kaniyang tahak at direksyon ang bawat isang publikasyon. Ngunit, hindi natin maikakaila na ang pagkalahatang aksyon na ito ay para mapalawak ang espasyo ng pagkilala sa mga Pilipinong manunulat at manlilimbag. Habang mas pinipili ng sangka-Pilipinuhan ang mga itinuturing na patok sa merkado, mas nagiging minimal ang pagkakataon na makilala ang mga kabilang sa indie.

Nabubuo ang ilang kolektibo upang maresolbahan ang pangangailan ng bawat isa ng gabay o angkla sa pagpapanatili ng publikasyon. Nakapagbuo na ng katulad ng BLTX, Book Fiesta, MIBF, at KOMIKON upang magsilbing aktuwal na espasyo sa samu’t-saring lokal na manlilikha sa Pilipinas. Nabuo rin ang ibang pahayagan katulad ng Balangiga Press at Gantala Press sa pagbibigay-tinig ng mga naratibo ng minorya sa loob at labas ng bansa.

Noong kasagsagan ng pandemya, itinatag ang The Indie Publishers Collab-PH (TIPC-PH); isang kolektibo ng independent publishers. Sa kasalukuyan, binubuo ang TIPC-PH ng labingsiyam na publikasyon: 7 Eyes Productions, 8letters, Aklat Alamid, Alubat Publishing, Avenida Books, Balangay Productions, Cubao Editions, Everything’s Fine, Gacha Press, Good Intentions Publishing, Haliya Publishing, Hinabing Salita Publishing House, Imnas & Iway Publications, Kasingkasing Press, Librong LIRA, Rebo Press Book Publishing, San Anselmo Publications, Inc., Saniata Publications, at Southern Voices Printing Press.

Masasabi na ang TIPC-PH ay ‘unang’ pagtatangka na magkaroon ng representasyon ng independent publishers sa Pilipinas. Bagaman ito ay kauumpisang organisasyon pa lamang, kakikitaan ng malaking potensyal ang TIPC-PH bilang siwang ng pag-asa. Kung magpapatuloy ang pagtutulungan ng mga manlilimbag — hindi malabong mas bumuti ang kondisyon para makaangat ang industriya para sa susunod na henerasyon.

Ito ang esensya ng pagbubuo ng pundasyon ng mga bagong publikasyon — magsisilbing pananda ang pagsubok na ito sa kasaysayan ng paglaban sa opresyon, sa mga dagok na nagpapahirap sa kondisyon ng minoryang publikasyon. Masyado pang maaga para sabihin ang pagbangon na ito ng lokal at kasalukuyang panitikang Pilipino. Maraming maaaring mangyari pa, lalo na’t wala pa ring katiyakan kung kailan matatapos ang pandemya at maibabalik ang lahat sa nakagawiang normal.

Ano’t anopaman, mahalaga na magkaroon ng aksyon. Dahil upang mabuo ang malakihang pagbabago — nagsisimula ito sa mumunti.

Nagtatrabaho bilang freelance writer, layout artist, at website specialist sa Pampanga si Maria Kristelle Jimenez. Sa ngayon, tumatayo siya bilang founder-owner ng Rebo Press Book Publishing, kasalukuyang associate editor sa Filipino ng Revolt Magazine, at editor-in-chief ng Vox Populi PH. Maaring mag-iwan ng mensahe sa kaniya: maria@voxpopuliph.com.

Vox Populi PH

Vanguard Voice of the Youth

Vox Populi PH

Vox Populi PH is led by an organization of young writers who want to create new, critical spaces for literature, analysis, and community journalism for readers of all ages in the Philippines.

Maria Kristelle C. Jimenez

Written by

Independent publisher, writer, and researcher. Sex worker. EIC, Vox Populi PH. AEd, Revolt Magazine PH. Founder, Rebo Press. Email: maria@voxpopuliph.com

Vox Populi PH

Vox Populi PH is led by an organization of young writers who want to create new, critical spaces for literature, analysis, and community journalism for readers of all ages in the Philippines.