Sanayi Devrimi ve Hammadde Arayışları

1700’lerde; tarıma dayalı ve evde çalışan insanlardan kurulu İngiliz toplumu, fabrikaların ve sanayi şehirlerinin egemen olduğu yeni bir döneme adım atmaya başladı. Değişimin nedeni, eskiye oranla daha hızlı ve daha ucuza mal üreten makinelerin icat edilmesiydi. Yeni makine sahipleri, diğer insanları yanlarında çalıştırmaya başladı. Bu şekilde; fabrikalar ve çevresinde işçilerin yaşadığı evler ortaya çıkmaya başladı.

ÇALIŞAN KADINLAR

Kadın İşçiler Mayıs 1917 Arsenal Londra

Fabrikada çalışmak güçten ziyade beceri gerektiriyordu. Kadınlar bu tür işlerde erkekler kadar becerikliydiler. Para kazanmaya başlayan bekar kadınların çoğunluğu bağımsızlığını elde etti. Evlenen kadınların çoğunluğu, ev işleri ve ailenin bakımı için işlerini bıraktı.

KRAL PAMUK

Pamuk tarlasındaki işçiler 1908

1760'larda İngiltere’de pamuk ipliğini çok hızlı bir biçimde elde eden yeni makinelerin icat edilmesiyle birlikte Sanayi Devrimi başladı. Bu makineler ipliği o kadar süratle üretiyordu ki; el örücüleri ayak uyduramıyordu. Bu nedenle örme makineleri icat edildi. İlk başlarda; makineler su çarkları ile çalışıyordu, ancak; 1780‘lere gelindiğinde bunlar da yetersiz kalmıştı. 1785’de İngiliz papaz Edmund Cartwright (1743–1823) buhar enerjisiyle çalışan bir dokuma tezgahı icat etti.

BUHAR ENERJİSİ

Basit buharlı motorlar madenlerde, suyun pompalanmasında daha önceden de kullanılmaktaydı. 1764 ve 1790 yıllan arasında İskoç mühendis James Watt (1736–1819) buharlı motoru geliştirdi. Watt’ın motoru ısıyı daha verimli kullanarak makineleri çalıştırabiliyordu. 1800’lerde İngiltere’de, çalışan 500 civarında buhar motoru bulunuyordu. İnsanlar ilk kez; ucuz ve verimli bir suni enerji kaynağına sahip olmuştu.

HAMMADDELER

Sanayi Devrimi’nin makineler için demire, buharlı motorlar için kömüre ve her ikisi için de paraya ihtiyacı vardı. 1750'lerde İngiltere üçüne de sahipti ve bu nedenle sanayileşen ilk ülke oldu. 1709'da Abraham Darby’nin demiri eritmek (demir cevherinin eritilmesi) için kok kömürü kullanmasıyla birlikte demir sanayi hızla büyüdü. Bu yöntem, eski usul odun kömürü kullanmaktan daha ucuz ve daha verimliydi. Buharlı motorların ve demir cevherinin eritilmesi için gerekli olan kömürün karşılanabilmesi için yeni kömür madenleri kazıldı.

KANALLAR VE DEMİRYOLLARI

Yeni sanayi ürünlerinin insanlara ulaştırılabilmesi için bir ulaşım sistemine gereksinim doğmuştu. 1750 ve 1830 yılları arasında, büyük şehirleri ve nehirleri birbirine bağlayan kanallar kazıldı. Çoğu yolların durumu kötüydü ama 1804'de Richard Trevithick, dünyanın ilk buharlı lokomotifini icat etti. 1830’lu yıllarda İngiltere’de demiryolu çılgınlığı yaşandı ve kısa sürede Batı Avrupa ve Kuzey Amerika boydan boya demiryoluyla kuşatıldı. 1870'lerde ulusların çoğu, şehirlerini demiryollarıyla birbirine bağlamıştı. Belçika, Fransa, Almanya ve Amerika 1815’den sonra sanayileşmeye başladı. 1900'lerde Amerika ve Almanya çelik üretiminde İngiltere’yi geçmişti.

İŞ BOLLUĞU

Yeni makineler ile mallar daha hızlı ve daha ucuza üretiliyordu. Fabrika ve maden ocağı sahipleri büyük kârlar elde ettiler ve karın bir bölümünü yeni makine alımında kullandılar. Bunun sonucunda yeni iş imkanları yaratıldı. Yatırımcılar küçük bir miktar parayı da bankalarda saklamaya başladılar. Bankaya yatırılan küçük miktarlı paralar, sonradan sanayicilere büyük miktarlarda borç olarak verilmeye başlandı. Gelişen kapitalist sistem; fabrika, ofis ve evlerin inşası için gerekli olan para miktarını artırdı.

ZOR BİR YAŞAM

İşçilerin büyük bölümü için fabrikalarda ve madenlerde çalışmak yorucu ve tehlikeliydi. Erkekler, kadınlar ve çocuklar, az bir ücretle, günde en az 13 saat çalışıyordu. Emniyetsiz makineler yüzünden işçilerin çoğu ölüyor ya da yaralanıyordu. Şehirler plansız bir biçimde büyüyor, bazı yerlerde kanalizasyon ve temiz su bağlantıları bulunmuyordu. Pis sulardan bulaşan kolera ve tüberküloz gibi hastalıklar (toplu halde yaşamanın sonucu olarak) yaygınlaştı ve binlerce insan öldü. İşçilerin yaşam kalitesi ve çalışma koşulları kötüydü.

ÖNEMLİ TARİHLER

1709 Abraham Darby demiri eritmek için kok kömürü kullanır.
1764 Pamuk eğirme makinesinin icadı.
1770 İlk fabrikaların pamuk üretimine başlaması.
1789 İlk buhar enerjisiyle çalışan fabrikanın açılışı.
1804 Richard Trevithick ilk buharlı lokomotifi inşa eder.
1825 Halka açık ilk demiryolu kullanıma geçer.
1820'ler Amerika’da sanayileşmenin hızla büyümesi

SENDİKALAR VE REFORMCULAR

Zamanla, çalışma saatlerini kısaltan ve çocuklann çalışmalarını yasaklayan yasalar gibi yasalar konulmaya başlandı. Başlangıçta yasaklı olan sendikalar gelişerek, iyi bir ücret ve daha iyi çalışma koşulları için kampanyalar düzenlemeye başladılar. Zamanla reformcular, bütün çalışanların çalışma koşullarının iyileştirilmesini ve bütün çocukların okula gönderilmesini sağladılar.

Mahalleler ve yaşam alanları temizlendi. Ayrıca yeni yasalarla fabrikalardaki ve evlerdeki yaşam koşullarındaki gelişim kontrol altına alındı.

UZUN DÖNEMDE ETKİLERİ

Sanayi Devrimi süresince insanların iş bulmak üzere kırsal bölgelerden gelmeleriyle, şehirler hızla büyüdü. Şehirlerin gelişmesiyle sosyal hayatta da değişiklikler oldu. 20. yüzyılda sanayileşme dünyanın her tarafına yayıldı. Afrika ve güneydoğu Asya’da yer alan bazı ülkelerinin ekonomileri tarıma ve hizmet sektörüne dayansa da; günümüz dünya ekonomisi, sanayi malları üretimi ile ayakta durmaktadır. İnsanlar, yaşam standartlarının hiç olmadığı kadar yükselmiştir. İnsanlar bu gelişmeden memnurdurlar. Ama sanayileşmede yaşanan bu gelişme sonucunda çevre tahrip edilmiştir. Sanayileşme; hava kirliliğine ve kömür, petrol ve mineraller gibi kaynakların tükenmesine neden olmaktadır. Buna rağmen; sanayileşmenin meydana getirdiği bazı sorunları çözebilecek yeni teknolojilerin geliştirilmesine devam edilmektedir.

KENTLERİN GELİŞMESİ

Fabrika çevresinde, işçilerin barınabilmeleri için yan yana sıralanmış kulübeler inşa edildi. Zamanla; bazı fabrika sahipleri ya da şehir konseyleri, okullar ve kiliseler inşa etmek suretiyle, işçilerin yaşam koşullarını yükselttiler.

ÇOCUK İŞÇİLER

Dokuma makineleri yarasında küçük kız çocuğu

1700 ve 1800’lerde fabrika ve maden sahipleri, çoğunluğu on yaşın altında olan çocukları çalıştırdılar. Tehlikeli ve sağlıksız koşullarda uzun saatler çalışmak zorunda bırakıldılar. 1900’lü yıllara gelindiğinde, sanayileşmiş ülkelerin büyük bölümünde çocukların çalıştırılmaları yasaklandı.

Dokuma makinelerine ip bağlayan çocuklar